ವಾಯು (Sanskrit:वायु), ವಾತ ಮತ್ತು ಪವನ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.[೭] ವಾಯು ಹಿಂದೂ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳ ದೈವಿಕ ಸಂದೇಶವಾಹಕ. ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಯುವು ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವನು ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ವಿಶ್ವಪುರುಷನ ಉಸಿರಾಟದಿಂದ ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಮತ್ತು ಸೋಮನನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಮೊದಲನೆಯವನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. [೮] ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಾಣ ಅಥವಾ 'ಜೀವ ಜಗತ್ತಿನ ಉಸಿರು' ಎಂದು ಹೊಗಳುತ್ತವೆ. ನಂತರದ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ದಿಕ್ಪಾಲ (ದಿಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. [೯] [೧೦] ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಅವನನ್ನು ಹನುಮಾನ್ ಮತ್ತು ಭೀಮ ದೇವರ ತಂದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. [೧೧]

ವಾಯು
God of ಗಾಳಿ, ಮಾರುತ, ಮತ್ತು ಉಸಿರು
Member of ಪಂಚಭೂತ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಪಾಲ
ವಾಯು (ದಿಕ್ಪಾಲ)
ಇತರ ಹೆಸರುಗಳುಅನಿಲ, ಪವನ, ವ್ಯಾನ, ವಾತ, ತನುನಅ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ, ಭೀಮ
ಸಂಲಗ್ನತೆದೇವ
ನೆಲೆವಾಯು ಲೋಕ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ
ಮಂತ್ರಓಂ ವಾಯುವೇ ನಮಃ
ಆಯುಧ
  • Mace (Weapon of Mukhyaprana Vayu)
  • Goad (Weapon of Dikpala Vayu)
ಸಂಗಾತಿ
ಮಕ್ಕಳುHanuman (celestial son)
Bhima (celestial son)
ವಾಹನChariot drawn by Horses, Gazelle
ತಂದೆತಾಯಿಯರು

13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂತ ಮಾಧ್ವ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರುವನ್ನು ವಾಯುವಿನ ಅವತಾರವೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. [೧೨] [೧೩] [೧೪] ಅವರು ಗಾಳಿ ದೇವತೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ವಿಷ್ಣು ದೇವರ ಮಗನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅರ್ಥಗಳು

ಬದಲಾಯಿಸಿ

ಗಾಳಿ(ವಾಯು ) ಅಥವಾ ಗಾಳಿ(ಪವನ ) ಪದವು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ ವಾತ ಅಕ್ಷರಶಃ ' ಊದಿದ ' ಎಂದರ್ಥ; ವಾಯು, ' ಊದಿದ ' ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ, ' ಉಸಿರಾಟ ' (ಅಂದರೆ; ಜೀವನದ ಉಸಿರು, ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ - ಅನಿಮೇಟ್ ). ಆದ್ದರಿಂದ, ಪದದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವು 'ಜೀವನದ ದೇವತೆ', ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯ - ವಾಯು (ಪ್ರಾಣ ವಾಯು) ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ (ಜೀವ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [೧೫]

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಾಯು ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೌತಿಕ ಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [೧೬] ವಾತ, ವಾಯು ದೇವತೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೆಸರು, ವಾತಾವರಣದ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು 'ವಾತಾವರಣ' ಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಪದವಾಗಿದೆ. [೧೭]

ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ

ಬದಲಾಯಿಸಿ
 
ಕುಶಾನ ದೊರೆ I ಕನಿಷ್ಕನು ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಓಡೊ (ವಾಯು-ವಾತ) ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ. ಸುಮಾರು 120-150 CE

ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ, ವಾಯುವು ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಮರುತ್‌ಗಳು ವಾಯುವಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಿವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೋಮನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ದೇವರು ಕೂಡ ವಾಯು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [೧೮] [೧೯]

ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಯುವು "ಅಸಾಧಾರಣ ಸೌಂದರ್ಯ" ಮತ್ತು ಎರಡು ಅಥವಾ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಓಡಿಸಲ್ಪಡುವ ತನ್ನ ಹೊಳೆಯುವ ಕೋಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಗದ್ದಲದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಳಿ ಬ್ಯಾನರ್ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. [೭] ಇತರ ವಾತಾವರಣದ ದೇವತೆಗಳಂತೆ, ಅವನು 'ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ವಿಧ್ವಂಸಕ', 'ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮತ್ತು ವೀರ'. [೨೦]

ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಯುವಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಹಲವಾರು ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಿವೆಯೆಂದು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ದೇವರುಗಳು ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ದೃಷ್ಟಿಯಂತಹ ದೇವತೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆದಾಗ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕುರುಡನಾಗಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾದ ದೇವತೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಕಳೆದುಹೋದ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ಒಂದೊಂದಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಹ ಬದುಕನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣವು ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, 'ಬಲವಾದ ಕುದುರೆಯು ತಾನು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನೆಲದಿಂದ ಗೂಟಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕುವಂತೆ'. ಇದು ದೃಷ್ಟಾಂತವು ಇತರ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವಾಯು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಜಯಿಸಬಹುದೆಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಪಾಪದ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಬಾಧಿಸದ ಏಕೈಕ ದೇವತೆ ವಾಯು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಯುವೇ "ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ ವಾಯು". [೨೧] ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ ಹೇಳುವಂತೆ ವಾಯುವನ್ನು ಉದ್ಗೀತ (ಓಂ ಎಂಬ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶ ) ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಹೊರತು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. [೨೨]

ಅವತಾರಗಳು

ಬದಲಾಯಿಸಿ
 
ವಾಯು ಶಿಲ್ಪ, ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಗೋಕರ್ಣ, ಕಠ್ಮಂಡು

ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಡಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಫಿಲಿಪ್ ಲುಟ್‌ಗೆಂಡಾರ್ಫ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, " ಮಧ್ವರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಷ್ಣುವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅವತರಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಣ/ವಾಯು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಅವನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಹನುಮಂತ, ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಭೀಮ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಾಪರ ಯುಗ ಮತ್ತು ಮಧ್ವರ ಅಂತ್ಯ ಆಗಿದೆ, ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ದೇವರು ಸ್ವತಃ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅವತಾರವಾದ ವಾಯು/ ಮಧ್ವ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ತರುವ ಏಕೈಕ 'ಸಾಧನ'ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ". [೨೩] ವಾಯುವನ್ನು ಪವನ ಮತ್ತು ಮಥರಿಶ್ವ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಭೀಮನು ವಾಯುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದನು. ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅವನು ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಗದೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿದನು.

  • ವಾಯುವಿನ ಮೊದಲ ಅವತಾರವನ್ನು ಹನುಮಾನ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹನುಮಂತನು ವಾಯುವಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪಾವನಪುತ್ರ 'ಪವನನ ಮಗ' ಮತ್ತು ವಾಯುಪುತ್ರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು, ಪವನ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಿಂದೂಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು.
  • ವಾಯುವಿನ ಎರಡನೇ ಅವತಾರವೆಂದರೆ ಭೀಮ, ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು. [೨೪]
  • ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ವಾಯುವಿನ ಮೂರನೇ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ವರು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಾಯುವಿನ ಅವತಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರು. [೨೫] [೨೬] [೨೭] ಲೇಖಕ ಸಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ‘‘ಮಧ್ವರು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಲಿತ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ವಾಯುವಿನ ಮೂರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ''. [೨೮]

ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ

ಬದಲಾಯಿಸಿ

ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ವಾಯುವು ಧರ್ಮಪಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ದೇವಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು (Japanese) ದಿಕ್ಕಿನ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [೨೯]

ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಫಟೆನ್ (風天) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೈಶಾಕುಟೆನ್ (ಶಕ್ರ/ಇಂದ್ರ), ಕಟೆನ್ ( ಅಗ್ನಿ), Enmaten ( ಯಮ ), ರಾಸೆತ್ಸುತೆನ್ ( ನಿರ್ತಿ / ರಾಕ್ಷಸ ), ಇಶಾನತೆನ್ ( ಶಾನ , ಬಿಶಾಮೊಂಟೆನ್ (ವೈಶ್ರವಣ/ಕುಬೇರ), ಸೈತಾನ್(ವರುಣ), ಬೊಂಟೆನ್ ( ಬ್ರಹ್ಮ ), ಜಿತೇನ್ ( ಪೃಥ್ವಿ ), ನಿಟ್ಟೆನ್ ( ಸೂರ್ಯ/ಆದಿತ್ಯ ) ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಟೆನ್ (ಚಂದ್ರ ) [೩೦] ಸೇರಿದಂತೆ ಹನ್ನೊಂದು ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಸೇರಿದ್ದಾನೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನೋಡಿ

ಬದಲಾಯಿಸಿ

 

  • ಗಾಳಿ ದೇವತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
  • ಮಾರುತಗಳು
  • ರುದ್ರರು
  • ರುದ್ರ, ವೈದಿಕ ಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಬಿರುಗಾಳಿ ದೇವರು
  • ವಾಯು ಪುರಾಣ
  • ವಾಯು-ವಾತ
  • ನುಸಾ ಬೇಯು
  • ಶಿಂಟೋ ಕಾಮಿ ಆಫ್ ವಿಂಡ್ಸ್
  • ಅಯೋಲಸ್

ಉಲ್ಲೇಖಗಳು

ಬದಲಾಯಿಸಿ
  1. ೧.೦ ೧.೧ Mani, Vettam (1975). Puranic encyclopaedia : a comprehensive dictionary with special reference to the epic and Puranic literature. Robarts - University of Toronto. Delhi : Motilal Banarsidass. ISBN 978-0-8426-0822-0.
  2. Gaṇeśa Harī Khare; Madhukar Shripad Mate; G. T. Kulkarni (1974). Studies in Indology and Medieval History: Prof. G. H. Khare Felicitation Volume. Joshi & Lokhande Prakashan. p. 244. In Vayu and other Puranas, Vayudeva (different from Astadikpala Vayu), next to Brahma in grade, is also said to have five heads like Siva and Brahma and his consort is Bharatidevi.
  3. M. V. Krishna Rao (1966). Purandara and the Haridasa Movement. Karnatak University. p. 200.
  4. Jeffrey R. Timm (1 January 1992). Texts in Context: Traditional Hermeneutics in South Asia. SUNY Press. p. 113. ISBN 9780791407967.
  5. Khagendranath Mitra (1952). The Dynamics of Faith: Comparative Religion. University of Calcutta. p. 209. Brahmā and Vāyu are the sons of Vishnu and Lakshmi.
  6. Satyavrata Ramdas Patel (1980). Hinduism, Religion and Way of Life. Associated Publishing House. p. 124. ISBN 9780686997788. The Supreme Being, Vishnu or Nārāyana, is the personal first cause. He is the Intelligent Governor of the world and lives in Vaikuntha along with Lakshmi, His consort. He and His consort Lakshmi are real. Brahma and Vāyu are His two sons.
  7. ೭.೦ ೭.೧ Eva Rudy Jansen; Tony Langham (1993), The book of Hindu imagery: The Gods and their Symbols, Binkey Kok Publications, ISBN 978-90-74597-07-4, God of the wind ... also known as Vata or Pavan ... exceptional beauty ... moves on noisily in his shining coach ... white banner ... ಉಲ್ಲೇಖ ದೋಷ: Invalid <ref> tag; name "jansen1993" defined multiple times with different content
  8. Jamison, Stephanie W.; Brereton, Joel P. (2014). The Rigveda: The Earliest Religious Poetry of India (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-937018-4.
  9. Williams, George M. (27 March 2008). Handbook of Hindu Mythology. Oup USA. ISBN 978-0-19-533261-2.
  10. Chandra, Suresh (1998). Encyclopaedia of Hindu Gods and Goddesses (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). Sarup & Sons. ISBN 978-81-7625-039-9.
  11. Daniélou, Alain (December 1991). The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series. Inner Traditions / Bear & Co. ISBN 9780892813544.
  12. Jeffery D. Long (9 September 2011). Historical Dictionary of Hinduism. Scarecrow Press. p. 187. ISBN 9780810879607. Born near Udipi in Karnataka, where he spent most of his life, Madhva is believed by his devotees to be the third incarnation or avatāra of Vāyu, the Vedic god of the wind (the first two incarnations being Hanuman and Bhīma).
  13. Ravi Prakash (15 January 2022). Religious Debates in Indian Philosophy. K.K. Publications. p. 176. According to tradition, Madhvacarya is believed to be the third incarnation of Vayu (Mukhyaprana), after Hanuman and Bhima.
  14. R. K. Madhukar (1 January 2014). Gayatri: The Profound Prayer. Motilal Banarsidass. p. 90. ISBN 978-8178-22467-1. Vayu is accorded the status of a deva, an important God in the ancient literature. Lord Hanuman, who is considered to be one of the avatars of Vayudeva, is described as Mukhyaprana.
  15. Subodh Kapoor (2002). Indian Encyclopaedia, Volume 1. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 7839. ISBN 9788177552577. Mukhya Prana - The chief vital air
  16. Raju, P.T. (1954), "The concept of the spiritual in Indian thought", Philosophy East and West, 4 (3): 195–213, doi:10.2307/1397554, JSTOR 1397554.
  17. Vijaya Ghose; Jaya Ramanathan; Renuka N. Khandekar (1992), Tirtha, the treasury of Indian expressions, CMC Limited, ISBN 978-81-900267-0-3, ... God of the winds ... Another name for Vayu is Vata (hence the present Hindi term for 'atmosphere, 'vatavaran). Also known as Pavana (the purifier), Vayu is lauded in both the ...
  18. Stephanie Jamison (2015). The Rigveda –– Earliest Religious Poetry of India. Oxford University Press. p. 47. ISBN 978-0190633394.
  19. Rigveda,Mandala 1,Hymn 2
  20. Sukumari Bhattacharji (1984), Literature in the Vedic age, K.P. Bagchi, ... The other atmospheric gods are his associates: Vayu-Vatah, Parjanya, the Rudras and the Maruts. All of them are fighters and destroyers, they are powerful and heroic ...
  21. Shoun Hino; K. P. Jog (1995). Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣya. Motilal Banarsidass Publishers. p. 158. ISBN 9788120812833. Vāyu indicates Mukhya Prāṇa.
  22. Chandogya Upanishad, Adhyaya XVIII, Verse 4; http://www.swamij.com/upanishad-chandogya.htm
  23. Lutgendorf 2007, p. 67.
  24. "The Mahabharata, Book 1: Adi Parva: Sambhava Parva: Section LXVII".
  25. History of the Dvaita School and Its literature, pg 173
  26. "Balittha Suktha -Text From Rig Veda". raghavendramutt.org. Archived from the original on 24 September 2016.
  27. Indian Philosophy & Culture, Volume 15. The Institute. 1970. p. 24.
  28. Chintagunta Ramakrishna Rao (1960). Madhva and Brahma Tarka. Majestic Press. p. 9.
  29. "Twelve Heavenly Deities (Devas)". Nara National Museum, Japan. Retrieved 4 May 2023.
  30. "juuniten 十二天". JAANUS. Retrieved 23 January 2019.

ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ

ಬದಲಾಯಿಸಿ