"ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ" ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಮಧ್ಯದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು

ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿದ್ದು
ಚು
(ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿದ್ದು)
'''ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ:'''( 1336-1646) ಕುಮಾರರಾಮ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮಟದುರ್ಗದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನೆರವಾದವನು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯ]]ದ (ಈ ಊರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ) ವೀರ ರಾಜಕುಮಾರನಾದ [[ಕುಮಾರರಾಮ]] (1290 ಕ್ರಿ.ಶ - 1320 ಕ್ರಿ.ಶ.) ತನ್ನ ಶೌರ್ಯ, ಪಿತೃಭಕ್ತಿ, ಶರಣಾಗತ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ಪರನಾರಿ ಸಹೋದರನೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕನ್ನಡಿಗರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಂಪಿ, ಆನೆಗೊಂದಿ, ಕಂಪ್ಲಿ, ಹೊಸಪೇಟೆ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಕುಮಾರರಾಮ|ಕುಮಾರರಾಮನ]] ಕಥೆ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ದ. 1320 ರಲ್ಲಿ ಮಹ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಗಲಕ್ ನ ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಸಾವನ್ನಪಿದ. [[ಕುಮಾರರಾಮ]]ನ ಆಸೆಯಂತ್ತೆ ಅವನ ಮಾವನ ಮಕ್ಕಳಾದ [[ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕ]]ರು (1336)ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವಿಜಯನಗರದ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಈಗಿನ ಹಂಪೆಯ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪಂಪಾಪತಿ <ref>{{cite web|url=https://kn. wikipedia.org/wiki/ಕುಮಾರರಾಮ|title=https://kn.wikipedia.org/wiki/ಕುಮಾರರಾಮ|accessdate=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016}}</ref>.
'''ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ:'''
 
{{Wikify}}
'''ರಾಜ್ಯಧಾನಿ  : ವಿಜಯನಗರ'''
{{Unref}}
 
{{copyedit|date=ಅಕ್ಟೋ ೧೨, ೨೦೧೮|for=ಇಡೀ ಲೇಖನ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿ, ತಮ್ಮಜಾತಿ ಅಂದಶ್ರದ್ಧೆಯ ಪತ್ರಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಿ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಚರ್ಚೆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕಬಹುದಿತ್ತು. ಲೇಖನವನ್ನೇ ಅಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜ್ಯಾತ್ಯಂಧತೆ - ಮತಾಂಧತೆಯಿಂದ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಉಳಿಗಾಲವಿಲ್ಲ. ”ಸ್ವಂತ ಅಬಿಪ್ರಾಯದ ಬ್ಲಾಗ್ ರೀತಿಯ ಲೇಖನ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅರಿಯಲಾದವರೇ?. ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಲ್ಲ”; ಮೂಲ ಲೇಖನವನ್ನು ಪುನಃ ಹಾಕಲು ಕೋರಲಾಗದೆ.}}
'''ಭಾಷೆ  :''' '''[[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]]'''
ಇತಿಹಾಸಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರರೆ,
 
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಮೈಸೂರಿನ ‘ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಉಧ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಸದರೊಬ್ಬರು, ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವರು ‘ಯದುವಂಶದ ದೊರೆಗಳು ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರಾದ ಶ್ರೀ ತಲಕಾಡು ಚಿಕ್ಕರಂಗೇಗೌಡರು “ಇದು ತಪ್ಪು ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು. ಅದರಲ್ಲೂ ಹುಕ್ಕಬುಕ್ಕರೆಂಬ ಕುರುಬ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮ್ರಾಟರು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ, ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ಸಅಪ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಸಂಸದರನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಮರೆತಿದ್ದಾರೆ. ಅದೆಂದರೆ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅರ್ಧಸತ್ಯವನ್ನು ನುಡಿದಿರುವುದು. ಈ ವಿಷಯ ಕುರಿತು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಚರ್ಚೆ.
'''ಧರ್ಮ  :''' '''ಹಿಂದೂ'''
೧. ದಸರಾ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆ ಅಂಕುರಿಸಿದ್ದು ಕುರುಬರ ಆರಾಧ್ಯದೈವ ಮೈಲಾರನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ. ಸಂಚಾರಿ ಪಶುಪಾಲಕರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೀರನಾಗಿದ್ದ ಮೈಲಾರನು ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಲಾರ ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಡೆಂಕನಮರಡಿ ಎಂಬ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ‘ಮಲ್ಲ ಎಂಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಇವನ ಪಶುಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಣಿಮಲ್ಲರನ್ನು ಮರ್ಧಿಸಲು ತನ್ನ ಗೊರವರ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ದಿನ ಕಾಯ್ದು ಹತ್ತನೆಯ ದಿನ ಅವರನ್ನು ವಧಿಸಿ, ಅವರ ರುಂಡಗಳೊಡನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದು ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ನಿಜವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ವಿಜಯ ದಶಮಿ. ಇದು ನಡೆದದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ ಎರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಬಹುತೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಬಿಳಿಮಲೆ. ಹಾಲಕೆನೆ, ಪುಟ ೪೮). ಈ ಕಾಲವನ್ನು ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಪೂರ್ವಕಾಲವೆಂದು ಸೋಂಥೆಮರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ(ಸೋಂಥೆಮರ್, ೧೯೮೦, ೧೬೭). ಮಧ್ಯಭಾರತದ ಮೈಲಾರನ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ದಿನ ಗೊರವರ ಅಣಕು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ವಿಜಯೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
 
೨. ಕ್ರಿ.ಶ. ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನವೊಂದು ಇಂದಿನ ಹಂಪಿಯನ್ನು ಪಂಪಾಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಚಾಳುಕ್ಯ ದೊರೆಗಳ ಸೇನಾನೆಲೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಯುದ್ಧ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ವಿಜಯನಗರದ ಸಂಗಮ(ಕುರುಬ) ವಂಶದ ದೊರೆಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೈಲಾರನ ‘ಮೀನಗುಂದಿ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗುಡ್ಡಕಣಿವೆಗಳ ನಾಡನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೇನೆಯ ಒಂದು ನೆಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೀನಗೊಂದಿ(ದೇವರಗುಡ್ಡ)ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮೈಲಾರನ ವಿಜಯೋತ್ಸವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಸಂಗಮ ವಂಶದ ದೊರೆಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿ ‘ವಿಜಯವಿರುಪಾಕ್ಷ ಹೊಸಪಟ್ಟಣ(ಹಂಪಿ)ದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬದ ಜಾಗದಲ್ಲ್ಲಿ ದಸರಾವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅರಸರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಣ್ಣ ದಿಬ್ಬವೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಬಂದ ಇದೇ ಕುರುಬ ವಂಶದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಒರಿಸ್ಸಾ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಕುರುವಿಗಾಗಿ, ಇಂದು ಕಾಣುವ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸತೊಡಗಿದ. ಇಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಕವಾಯತು, ಕುಸ್ತಿ, ಕತ್ತಿವರಸೆ ಮೊದಲಾಸ ಸಾಹಸ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಇಂದಿನ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಆದರೆ ಅಂದು ಈ ಸಮಾರಂಭದ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿ ‘ವಿಜಯ ವಿರುಪಾಕ್ಷನೇ ಆಗಿದ್ದ.
'''ಆಡಳಿತ  :''' '''ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ'''
೩. ಮೂರನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ವಿಜಯನಗರದ ಅವಸಾನ(ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫)ದ ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೧೦ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೈಸೂರ ಅರಸ ರಾಜ ಒಡೆಯರು ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ ಚಾಮುಂಡಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಬದಲಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಅರಸರು ಚಿನ್ನದ ಅಂಭಾರಿಯಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಗಣಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯಶಕ್ತಿ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ಒಂಟೆಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ, ಸೈನಿಕರ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತ ಬಂದವು. ಮೈಲಾರನ ಸದರಕಟ್ಟೆಯ ಆಸ್ಥಾನ; ನಂತರ ವಿಜಯನಗರದ ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬದ ಮೇಲಿನ ಸಾಮ್ರಾಟನ ಒಡ್ಡೋಲಗವು; ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅರಮನೆಯ ರಾಜಾಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಒಂಬತ್ತು ದಿನ ವೈಭವದ ದಸರಾಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲೋಕ ತನ್ನನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕುಸ್ತಿ, ಸಾಹಸ ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು.
 
೪. ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡ ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮೈಲಾರನ ಸದರ ಕಟ್ಟೆಯ ಸಭೆ, ವಿಜಯನಗರದ ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬದ ಸಾಮ್ರಾಟ ಸಭೆಯಾಗಿ, ನಂತರ ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಆಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಈಗ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಖಾಸಗಿ ದರ್ಭಾರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಆಯುಧ ಪೂಜೆ ನಿಂತಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಶತಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಮೈಲಾರ ದೇವರ ದೇವಗಣಗಳಾದ ಗೊರವರ, ಕಂಚಾವೀರರ ಪಡೆಯಂತೆ, ನಂತರದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಟರ ಸೈನ್ಯ-ಸೇನಾಪತಿಗಳಂತೆ, ಮೈಸೂರು ಅರಸರ ಸೇನಾಬಲದಂತೆ ಇಂದು ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ದಿನ(ಜನೆವರಿ ೨೬) ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳು, ಅರೆಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಕವಾಯತು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ದೇಹಲಿಯ ಕೆಂಪುಕೋಟೆಯ ಮುಂದೆ ಪ್ರಧಾನಿಯ ಎದುರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಕವಾಯತು-ಕಸರತ್ತುಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದಿಮ ಕಾಲದ ಮೈಲಾರಲಿಂಗ, ವಿಜಯನಗರದ ಸಾಮ್ರಾಟ ಹಾಗೂ ಮೈಸೂರು ಅರಸರಂತೆ ಪ್ರಧಾನಿ-ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಸೇನಾಪಡೆಯ ಗೌರವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಲುಮತ ಆದಿ ದೈವದ ಆಚರಣೆಯೊಂದು ಈ ನಾಡಿನ ನಾಡಹಬ್ಬವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದು, ಇಂದು ದೇಶವನ್ನೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು ಸತ್ಯವಲ್ಲವೆ?
'<nowiki/>''ಸ್ಥಾಪಕರು  :''' '<nowiki/>'''''ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕ'''ರು'''
ವಿಷಯ ಅದಲ್ಲ! ಯಾದವರೆಂದರೆ ಯಾರು? ದಸರಾ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಮೈಸೂರಿನ ಯದುವಂಶಸ್ಥರಾದ ಒಡೆಯರಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಕುರುಬ ರಾಜಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟ್ಟಿ ಸಾಮ್ರಾಟರಾಗಿ ಆಳಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಯಾದವರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಸಾರಬೇಕಾಗಿದೆ.
 
೧. ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರಾದ ಸಕಲೇಶಪುರದ ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯನವರ ಗುರುಗಳಾದ ಡಾ. ಟಬರ್ಟ ಅವರು, “ಹೊಯ್ಸಳರು-ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರ ಅರಸರ ನಡುವೆ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ, ಕುಲಸಂಬಂಧವಿತ್ತು. ಆ ಮೂರೂ ಮನೆತನದವರು ಯಾದವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ(ಸಂಗಮರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು, ಮುನ್ನುಡಿ).
'''ಸ್ಥಾಪನೆ  : ೧೮-೦೪-೧೩೩೬ ರಲ್ಲಿ'''{{Infobox Former Country
೨. ಡಾ. ಟೇಲರ್ ಎಂಬವರು, “ಙಚಿಜಚಿvಚಿ is ಚಿ ಃಡಿಚಿhmಚಿಟಿiಛಿಚಿಟ ಟಿಚಿme oಜಿ Sheಠಿheಡಿಜs ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
|conventional_long_name=ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
೩. ಸಂಗಮ ವಂಶದ ಒಂದನೆಯ ದೇವರಾಯನ ಅಮಾತ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮೀಧರಾಮಾತ್ಯನ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೧೧ರ ಕಾಲದ ಶಾಸನ ಮೊದಲನೆಯ ರಾಜವಂಶವನ್ನು “ಯದುವಂಶಂ ಎಂದೂ ಹುಕ್ಕಬುಕ್ಕರ ತಂದೆಯಾದ ಸಂಗಮ ನನ್ನು “ಯದುವಂಶಾವನೀಪಾಲ ಎಂದೂ ಕರೆದಿದೆ.
|common_name=Vijayanagara Empire
೪. ಮೇಲುಕೋಟೆಯ ಜೀಯರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈಸಾಲೆಯ ಎಡಪಾಶ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟ ಕಲ್ಲು ಶಾಸನ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭೯(III, ಶ್ರೀಪ ೮೯) ವಿಜಯನಗರ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಹುಕ್ಕಬುಕ್ಕರು ಸಂಗಮನ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ಧೃಡೀಕರಿಸುತ್ತ ಅವರು ಯಾದವರು ಅಂದರೆ ಕುರುಬರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
'''|native_name=ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ:'''
೫. ದ್ವಿತೀಯ ಹರಿಹರನ ನೆಲ್ಲೂರು ದಾನಪತ್ರವು ಒಳಗೊಂಡ ವರ್ಣನೆಯು ಇಂತಿದೆ,
|continent=Asia
“ಸೋಮವಂಶ್ಯಾ ಯತಃ ಶ್ಲಾಘ್ಯಾ ಯಾದವಾ ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಾಃ |
|region=ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ
ತಸ್ಮಿನ್ ಯದುಕುಲೇ ಶ್ಲಾಘ್ಯ ಸೋಭೂಚ್ಛೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರಃ ||
|country=ಭಾರತ
(ಸೋಮವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಯಾರು ಶ್ಲಾಘನೀಯವೆನಿಸಿದರೋ, ಅಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾದವ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಸಂಗಮೇಶ್ವರ(ಹುಕ್ಕಬುಕ್ಕರ ತಂದೆ)ನು ಆಗಿಹೋದನು.)
|status=ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ಹೀಗೆ ನಾನು ನೂರಾರು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲೆ. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಸಹ ಯಾದವ ವಂಶಸ್ಥರೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ದಸರಾವನ್ನು ಅವರೇ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸದರ ಮಾತು ಅರ್ಧ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
|government_type=ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ
ಇದೋ ಚರ್ಚೆಗೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.
|image_flag=Flag of vijaynagara.jpg
ಡಾ. ಲಿಂಗದಹಳ್ಳಿ ಹಾಲಪ್ಪ
|year_start=1336
ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತಕರು
|year_end=1646
|event1=Earliest records
|date_event1=1343
|p1=ಹೊಯ್ಸಳ
|p2=ಕಾಕತೀಯ
|p3=Madurai Sultanate
|p4=ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ
|p5=Reddy dynasty
|s1=ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ
|flag_s1=Flag of Mysore.svg
|s2=Nayakas of Keladi
|s3=Thanjavur Nayak kingdom
|s4=Madurai Nayak dynasty
|s5=Nayakas of Chitradurga
|s6=ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ವಂಶ
|s7=Qutb Shahi dynasty
|flag_s7=QutbshahiFlag.PNG
|s8=Nayaks of Gingee
|image_map=Vijayanagara-empire-map.svg
|image_map_caption=Extent of Vijayanagara Empire, 1446, 1520 CE
|capital=[[ವಿಜಯನಗರ]]
|common_languages=[[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] <!-- Languages discussed in the body of the article. Do not add other languages without adding them to the body first, along with reliable sources -->|religion=[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|currency=[[Vijayanagara coinage]]|leader1=[[ಹಕ್ಕ ರಾಯ]]|leader2=Sriranga III|year_leader1=1336–1356|year_leader2=1642–1646|title_leader=[[ರಾಜ]]|today={{IND}}}}'''ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಜರು ಹರಿಹರರಾಯ1- :ಶ್ರೀರಂಗ 3'''
 
==ಇತಿವೃತ್ತ==
*ರಾಜಧಾನಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಯಶಃ [[ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ|ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ]] ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ವಿಠ್ಠಲ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಇರುವ [[ಆನೆಗುಂದಿ]] ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಸಮೃದ್ಧವಾದಂತೆ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ [[ವಿಜಯನಗರ|ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಗರ [[೧೪ನೇ ಶತಮಾನ|೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ]] [[೧೬ನೇ ಶತಮಾನ|೧೬ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ]] ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.
* ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯ ತುಟ್ಟತುದಿಯಲ್ಲಿ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ [[ದಖನ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದಖನ್ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್ ಅಥವಾ [[ಬಹಮನಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಘಟ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು. [[೧೫೬೫]] ರಲ್ಲಿ ನಗರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಸುಲ್ತಾನೇಟ್‌ಗಳ ಮೈತ್ರಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸೋತಿತು ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
*ಜಯ ಪಡೆದ ಸೈನಿಕರು ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ, ಲೂಟಿ ನಡೆಸಿದರು. ವಿಜಯನಗರದ ಅವನತಿಯ ನಂತ್ತರ ಅಲ್ಲಿಯ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲಿದ್ದ ನಾಯಕ ಸಮುದಾಯದವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಕೆಳದಿ,ಸುರಪೂರ ಹಿಗೆ ಅನೇಕ ಸ್ತಳಕ್ಕೆ ಹೊದರು.ಇದರ ನಂತರವೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಉಳಿದರೂ ಸಹ ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಮುಖವಾಯಿತು.ಅಂದಿಗೇ ಗಂಡುಗಲಿ ಕುಮಾರರಾಮನ ಕನಸ್ಸು ತಟಸ್ಥವಾಯಿತು. ರಣಕಲಿ ಹೆಬ್ಬುಲಿ ಕುಮಾರರಾಮನ ಕನಸ್ಸಾಗಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ನಾಯಿ ನರಿಗಳ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗೃಹವಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿಯಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಪರ್ಕದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಣಬಹುದು.
 
== ಇತಿಹಾಸ ==
* ವಿಜಯ ನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿದ್ದಾoತಗಳಿವೆ.13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ(1290) ರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜನಾದ ರಾಜಾ ಕಂಪಿಲರಾಯನ ಪುತ್ರನಾದ ಗಂಡುಗಲಿ [[ಕುಮಾರರಾಮ]]ನ ಕನಸೆ ಈ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು(ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು) ಮುಸ್ಲೀಂರ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.
* ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜಯ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಹರಿಹರ (I) ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕರಾಯ (I) ರು [[ಕುಮಾರರಾಮ]]ನ ಮಾವನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಕಾಕತೀಯರ ಸ೦ಭ೦ಧಿಗಳು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯಿ೦ದ ಕಾಕತೀಯರು ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬ೦ದಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಪ್ರಾ೦ತ್ಯಗಳ ಮಾ೦ಡಳಿಕರಾಗಿದ್ದರು.
[[ಚಿತ್ರ:Vijayanagara dynasty carvings.jpg|thumb]]
 
===ಹರಿಹರ '''(ಕ್ರಿ.ಶ.೧೩೩೬ ರಿಂದ ೧೩೫೬)'''===
*ಸಂಗಮನ ಐವರು ಮಕ್ಕಳಾ‌ದ ಹರಿಹರ, ಮಾರಪ್ಪ, ಮುದ್ದಪ್ಪ ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕರಾಯರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ಹಕ್ಕ(ನಂತರ ಹರಿಹರ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೩೬ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ.
*ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಹರಿಹರ (I) ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕರಾಯ (I) ರು ಕನ್ನಡಿಗರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಭಾಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಉತ್ತರದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು [[ಕುಮಾರರಾಮ|ಕುಮಾರರಾಮನ]] ಕನಸಂತ್ತೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. [[ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕ]]ರು ನಾಯಕ (ಬೇಡ, ವಾಲ್ಮೀಕಿ) ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು<ref>{{cite web|url=http://belagavisuddi.com/valmiki-jayanthi-belagavi-dc-meeting/|title=http://belagavisuddi.com/valmiki-jayanthi-belagavi-dc-meeting/|accessdate=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016}}</ref><ref>http://www.janakalotishreekumararama.org/</ref><ref>http://www.kanaja.in/ವ್ಯಾಧ-ಚರಿತೆ-ಬೇಡ-ಕುಲಮೂಲದ-ಕ-14/</ref><ref>http://kannadamma.net/?p=130044</ref>.<ref>http://www.kanaja.in/ವ್ಯಾಧ-ಚರಿತೆ-ಬೇಡ-ಕುಲಮೂಲದ-ಕ-4/</ref><ref>http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/koppala/-/articleshow/45967545.cms</ref>, ಮೂಲತಃ ಕನ್ನಕಡಿಗರು ಕನಕಗಿರಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವೀರ ಕಂಪಿಲರಾಯನ ಬೀಗರು ಕುಮ್ಮಟದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಯಕರು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಿಂದೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ಶ್ರೀಮಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು [[ಹಕ್ಕ-ಬುಕ್ಕ]]ರು ಕನ್ನಡಿಗರೆಂದು ಶೀಲಾ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ 
*ಆದರೂ ಕೂಡ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಒಮ್ಮತ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಪೂಜ್ಯ ಶ್ರೀ. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ ಬಲದಿಂದ ಹರಿಹರ (I) ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕರಾಯ (I) ರು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು ಅವರ ರಾಜಧಾನಿ "ವಿದ್ಯಾನಗರ" ವಾಗಿತ್ತು. ಶ್ರೀ. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ಶೃಂಗೇರಿ ಮಠದ ೧೨ನೇ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವರು ಸಹ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸುಲ್ತಾನರ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದರು.{{Infobox ancient site|name=ಹಂಪೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಮೂಹ|native_name=ವಿಜಯನಗರ|native_name_lang=|alternate_name=|image=View of the Virupaksha temple complex from Hemakuta hill.JPG|image_size=|alt=|caption=A view of the Virupaksha complex from Hemakuta hill|map=|map_type=India Karnataka|map_alt=|map_caption=|map_size=|relief=|lat_d=15|lat_m=19|lat_s=30|lat_NS=N|long_d=76|long_m=27|long_s=54|long_EW=E|map_dot_label=|coordinates_display=inline, title|location=[[ಹಂಪೆ]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ|region=|type=Settlement|part_of=|length=|width=|area={{convert|650|km2|abbr=on}}|volume=|diameter=|circumference=|height=|builder=|material=|built=|abandoned=|epochs=<!-- actually displays as "Periods" -->|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|condition=|ownership=|management=|public_access=|other_designation=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|notes=|designation1=WHS|designation1_offname=Group of Monuments at Hampi|designation1_type=ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ|designation1_criteria=i, iii, iv|designation1_date=1986 (10th [[World Heritage Committee|session]])|designation1_number=[http://whc.unesco.org/en/list/241 241]|designation1_free1name=Region|designation1_free1value=ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಯಾ}}ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದ ವಿದೇಶಿ ಯಾತ್ರಿಕರ ಬರಹಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ, ಕೋಟೆ ಕೋತ್ತಳಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಮ್ಮಡಿ ದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ ದೊಢ್ಢದಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿತ್ತು. ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರ೦ಭದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದ ಹಿ೦ದೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ [[ದೇವಗಿರಿ]]ಯ [[ಯಾದವರು]], ವಾರ೦ಗಲ್ಲಿನ ಕಾಕತೀಯರು, [[ಮಧುರೈ]]ನ ಪಾ೦ಡ್ಯರು
[[ಚಿತ್ರ:Stone Chariot - Hampi.jpg|thumb]]
 
== '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' ==
 
 
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನಾಳಿದ ರಾಜರು]]
"https://kn.wikipedia.org/wiki/ವಿಶೇಷ:MobileDiff/872525" ಇಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ