ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ( HNO3) ಹೆಚ್ಚು ಖನಿಜ ಆಮ್ಲವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಆಕ್ವಾ ಫೋರ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು 'ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಆಫ್ ನೈಟರ್' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರಸವಾದಿಗಳಿಗೆ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಜ್ಞಾನವಿತ್ತು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಆಕ್ವಾ ಫೋರ್ಟಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಲ್ಕೆಮಿಸ್ಟ್ ಜಾಬರ್ ಇದನ್ನು ನೈಟರ್ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್, (CuSO4 ) ಮತ್ತು ಪಟಿಕದೊಂದಿಗೆ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರೆ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಜ್ಞಾನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಗುಂಡು ಮದ್ದು ತಯಾರಿಸಲು ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಪುಸ್ತಕ ಶುಕ್ರನೀತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಒರಿಸ್ಸಾದ ಗಜಪತಿ ಪ್ರತಾಪ ರುದ್ರದೇವ ಬರೆದ 'ಕೌತುಕ ಚಿಂತಾಮಣಿ' ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಯವಕ್ಷಾರ( ತರದ ಸ್ಫಟಿಕೀಯ ಉಪ್ಪು ಪದಾರ್ಥ ) ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಸುವರ್ಣತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥ (ಸುಮಾರು 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ) 'ಶಂಖದ್ರವ' ಅನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು (ಎಚ್‌ಸಿಎಲ್) ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಯಿನೇ ಅಕ್ಬರಿ ಗ್ರಂಥವು ರಾಶಿಯನ್ನು (ತೀರದ ಆಮ್ಲ) ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು .

ಕ್ರಿ.ಶ.1648 ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ಲೌಬರ್ ನೈಟರ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವಿಟ್ರಿಯಲ್ ತೈಲ ಮೂಲಕ ಸಾಂದ್ರ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಷ್ ಅದರ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ 14 ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿತು. ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಳೆನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದಿಂದ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಆಮ್ಲವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಪದಾರ್ಥಗಳಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಟ್ರೇಟ್ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಚಿಲಿ . ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಭಾರತದ ಸಂಭರ್ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿದ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಮ್ಮೆ ಹೇರಳವಾದ ಶೋರಾವನ್ನು (ವಾಣಿಜ್ಯ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ನೈಟ್ರೇಟ್) ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.

ನಿರ್ಮಾಣಸಂಪಾದಿಸಿ

ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಸೋಡಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್ (NaNO 3 ) ಮತ್ತು ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಮಿಶ್ರಣಗಳಿಂದ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಇನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಆವಿಗಳು ಆಮ್ಲವನ್ನು ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮೀಕರಣವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ:

NaNO 3 + H 2 SO 4 -> NaHSO 4 + HNO 3

ಹಿಂದೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಾತಾವರಣದ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕವನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮೂಲಕ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬ್ರಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಬಿರ್ಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಐಡ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ). ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಅತಿಯಾದ ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಈಗ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮೋನಿಯದ ವೇಗವರ್ಧಕ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೋನಿಯಾ(NH3) ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು 400°C ಗೆ ಬಿಸಿಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಮೆಟಲ್ ಲ್ಯಾಟಿಸ್ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಅಮೋನಿಯಾವನ್ನು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. :

4NH 3 + 5O 2 -> 4NO + 6H 2 O + 215,000 Cal.

ಉಳಿದ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಪುನಃ ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಬಯಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಗೋಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ :

3NO 2 + H 2 O = 2HNO 3 + NO

ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಆಮ್ಲೀಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಅಜೈವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಫೋಟಕಗಳು, ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆ ಇದೆ. ಇದರ ಲವಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಉಲ್ಲೇಖಗಳುಸಂಪಾದಿಸಿ

ಉಪಯೋಗಗಳುಸಂಪಾದಿಸಿ